हितोपदेश. 14. बुद्धि मुँबै च्हमिरिइ ह्रोंसए धिंर्बै तौदु छेनाले लम्, दिलेया आमादु च्हमिरिइ ह्रोंसए धिं-नाँ फुवाम्। ठिक के लबै म्हिइ याहवेहलाइ म्हाँदिमुँ, दिलेया आछ्याँबै के लप्रबै म्हिइ याहवेहलाइ तो धोंइ आङ्हाँ। आमादुइ ह्रोंसलाइन न्होह्रों तल्‍ले पोंमुँ, दिलेया बुद्धि मुँबै म्हिइ पोंबै ताँइ चमैंलाइ जोगेम्। क्ल्योबै क्ल्या आरेबै धिंर भकारिमैं क्होत्तेन् तम्, दिलेया क्ल्या क्ल्योमा ल्हें रा-म्रोमैं खुल् योंम्। ठिक ग्वाइ पिंबै म्हिइ स्योर आते, दिलेया छल् तेब्मैं स्योर ताँ ल्हें पोंम्। आगु प्ह्रबै म्हि ह्रब्-सेब् तल् म्हैलेया आत, दिलेया बुद्धि मुँबै म्हिइ च्हैंब् मैंब् लल् खाँम्। आमादु म्हि ङाँइले ह्रेंगो टिद्, तलेबिस्याँ चए सुँउँइँले ज्ञान बुद्धिए ताँमैं आत्हों। च्हैंब् मैंब् लल् खाँबै म्हिइ ह्रोंसइ लल् त्हुबै केमैं तो जा बिब् सेम्, दिलेया आमादुमैइ लबै केइ ह्रोंसलाइन न्होह्रों लम्। आछ्याँबै के कतिन् ललेया आमादुमैंइ तो धोंइ आङ्हाँ, दिलेया ठिक के लबै म्हिलाइ ताँनइ म्हाँदिम्। सैं नरिलैया तोंरिलैया ह्रोंसइन सेम्। छतसि म्हिए सैंर मुँबै ताँमैं खाबज्यै क्होल् आखाँ। दुष्‍ट म्हिमैंए धिं फुवाब्मुँ, ठिक के लब्मैंल बिब् धोंन् तब्मुँ। ह्रोंस प्रबै घ्याँ ठिक धों ङ्‍हाँलेया दिलेया लिउँइ च घ्याँ कालाए सुँर फेनेम्। निस्योरिलेया खोंर पिर तल् खाँम्, सैं तोंलेया लिउँइ सैं नल् खाँम्। छ्याँबै घ्याँ पिसि प्रबै म्हिइ खैलेबिलै दण्ड योंब्मु, दिलेया ठिक के लबै म्हिइ चइ लबै केमैंए इनाम योंब्मुँ। आमादुमैंइ खैतबै ताँ मुँलेया क्वेंम्, दिलेया बुद्धि मुँबै म्हि न्हक्रों मिक्रोंले प्रम्। बुद्धि मुँबै म्हि याहवेहने ङ्हिंमुँ धै आछ्याँबै केमैं आल, आमादु बिस्याँ च्हैंब् मैंब् लल् आखाँब नेरो ह्रिस ल्हें खब् तम्। युनन् ह्रिस खबै म्हिइ न्होह्रों तबै के लम्, धै छलु म्हिलु लबै म्हि खाबज्यै आखो। बुद्धि आरेबै म्हि न्होह्रों तबै के मत्त्रे लम्, दिलेया ताँ क्होबै म्हिइ च्हैंब्-मैंबै लल् खाँम्। आछ्याँबै के लबै म्हिमैं छ्याँबै के लबै म्हिए उँइँर कुरल् त्हुब्मुँ, छलेन दुष्‍ट म्हिमैं ठिक के लब्मैंए म्रार कुरल् त्हुब्मुँ। आयोंब्-आख्युब्मैंलाइ ङ्‍हेब्-ट्हुब्मैंज्यै या म्हि आच्हि, दिलेया प्लब्मैंल ल्हें थुँमैं तम्। ह्रोंसए ङ्‍हेब्-ट्हुब्मैंलाइ हेल लबै म्हिइ पाप लम्, दिलेया आयोंब्-आख्युब्मैंए खाँचो टार्दिमिंबै म्हिइ आशिक योंम्। आछ्याँबै केए चाँजो लब्मैं घ्याँ फ्लेब्मुँ, दिलेया छ्याँबै केए चाँजो लब्मैंलाइ ताँनइ म्हाँया लसि भर लल् खाँम्। प्ल्हेगु आतल्‍ले बेल्‍ले के लस्याँ ह्रोंसलाइन फायदा तमुँ, दिलेया के आलल्‍ले ताँ ल्हें लरिबै म्हि बिस्याँ ङ्‍हाँदु तम्। बुद्धि मुँबै म्हिए सै न्होर चमैंए मुकुट ग, दिलेया आमादुमैंइ अझै आमादु के मत्‍त्रे लम्। क्ह्रोंसेंन्बै ग्वाइ पिंबै म्हिइ छ्याब् योंबै म्हिलाइ जोगेमिंम्, दिलेया स्योलिबै ग्वाइ पिंबै म्हिइ छल् लम्। याहवेहने ङ्हिंबै म्हिइ रक्षा योंम्, धै चए प्हसेमैंए ल्हागिर खी लोबै क्ल्ह्‍यो तब्मुँ। याहवेहने ङ्हिंबै म्हिइ छ्ह खैले थोल् त्हुम् बिब था सेम्, छतसि कालए ङोउँइँले च फ्रेल् खाँम्। जनता ल्हें तस्याँ म्रुँइ मान इजेत योंम्, दिलेया जनता आरेस्याँ म्रुँए शासन नास तयाम्। युनन् ह्रिस आखबै म्हि बुद्धि मुँबै म्हि ग, दिलेया युनन् ह्रिस खबै म्हि आमादु ग। सैंर न्हुँ आरेस्याँ ज्यु छ्याँब तमुँ, दिलेया आगुए फिर ह्रिस लमा ह्रुइब क्राँयाम्। ङ्‍हाँदुमैंलाइ क्र ओल् आपिंब्मैंइ चमैंलाइ बनेबै परमेश्‍वरलाइ मान आल, दिलेया आयों-आख्युब्मैंए खाँचो टार्दिमिंबै म्हिइ परमेश्‍वरए मान लमुँ। दुष्‍ट म्हिमैंए लबै केइ ह्रोंसन् नास तयाम्, दिलेया ठिक के लब्मैं सिमै या आशा योंम्। ताँ क्होबै म्हिए सैंर बुद्धि तम्, दिलेया आमादुमैंने बुद्धि मुँबै ताँमैं कति आरे। ठिक के लमा ह्‍युलए मिं थेब् तम्, दिलेया पापइ ह्‍युलए न-मि वाम्। बुद्धि मुँबै केब्छैं म्रोंसि म्रुँ सैं तोंम्, फापिल् लबै केब्छैं म्रोंसि च बेल्‍ले ह्रिस खम्।